De Kip achter het Ei

Wist u dat in Nederland momenteel 33,5 miljoen legkippen zijn opgesloten om samen jaarlijks 10 miljard eieren te leggen? Vrijheidsberoving, verminking, mishandeling en uiteindelijk een zeer vroegtijdige dood is het lot van kippen in de eierindustrie. Bovendien draagt de productie van eieren bij aan een scheve wereldvoedselverdeling en aan grootschalige milieuvervuiling. En dan te bedenken dat mensen de voedingsstoffen uit eieren makkelijk kunnen vervangen door plantaardige voedingsstoffen. Een kijkje achter de schermen van de Nederlandse eierindustrie.

60 miljoen dode eendagshaantjes per jaar
Het leven van elke legkip begint als ei. Door middel van kunstmatige inseminatie worden eieren geproduceerd en met tienduizenden tegelijkertijd in een broedstoof gestopt. Na 21 dagen kruipen de kuikens uit hun ei, waarna ze worden gesekst: de haantjes worden gescheiden van de hennetjes. 50% van de kuikens is haantje. Deze dieren leggen niet alleen geen eieren, zij zijn ook niet 'productief' genoeg om te worden afgemest als slachtkip. Het ras is immers geselecteerd op een hoge eiproductie en dat gaat niet samen met een hoge vleesproductie. De haantjes zijn dus 'overbodig' en worden gedood.

Jaarlijks worden om deze reden in Nederland 60 miljoen dieren vrijwel direct na de geboorte vergast, versnipperd en soms verdronken. De overgebleven hennetjes gaan naar een opfokbedrijf, waar ze verblijven tot ze legrijp zijn. Deze procedure wordt doorlopen voor alle vormen van legbedrijven; ook biologische en biologisch-dynamische boeren verkrijgen hun legkuikens via de gangbare broederijen.

Snavelkap en leewieken
Op een leeftijd van 18 à 21 weken gaan de hennen naar het legbedrijf, waar ze ongeveer 14 maanden zullen verblijven. 86% komt terecht in een legbatterij. Door het gebrek aan ruimte kunnen de kippen hun onderlinge natuurlijke hiërarchie niet bepalen. Omdat dit leidt tot het verminken en zelfs doden van soortgenoten, wordt bij alle kuikens de punt (het gevoeligste deel van de snavel) zonder verdoving met een gloeiende schaar afgeknipt. Doordat het eten van hun natuurlijke voedsel zoals zaden, granen en insecten nu niet meer mogelijk is, krijgen de kippen alleen gemalen voedsel. De gekapte snavel bemoeilijkt ook het verzorgen van het verenkleed. De pijn van het knippen is waarschijnlijk blijvend.

De kuikens ondergaan nog een zeer pijnlijke behandeling: het leewieken. Hierbij wordt het laatste lid van de vleugel afgebrand of verwijderd. Als dit niet met zorg gebeurt, kunnen de kuikens doodbloeden. Dit leewieken gebeurt vooral bij scharrelkippen omdat ze anders in de schuur steeds opvliegen en voor onrust en stress zorgen bij hun soortgenoten. Alleen de biologische en biologisch-dynamische legbedrijven leewieken en snavelkappen de kuikens niet.

Legbatterij
Een batterijkip is samen met haar soortgenoten levenslang veroordeeld tot een metalen kooi, waarin ze zich nauwelijks kan bewegen. Per schuur zitten tussen de 10.000 en 70.000 hennen opeen gepropt in kooien die soms tot wel zes verdiepingen hoog opgestapeld staan. Met z'n vieren of vijven zitten de kippen opgesloten in kleine draadgazen kooien, in ruimten met kunstlicht. Elke kip heeft 450 cm² ruimte tot haar beschikking, wat nog minder is dan ¾ van een pagina van dit blad!

Voedsel en eieren worden aan- en afgevoerd via een lopende band. Aan het voedsel, dat bestaat uit vismeel, sojabonen en een klein percentage graan, worden behalve allerlei kunstmatige toevoegingen zoals fosfor, ook enzymen toegevoegd zodat de kip dit onnatuurlijke voer kan verteren. Verder missen zij strooisel, een zitstok en een legnest. Door deze manier van opsluiting kan de kip niet in haar natuurlijke gedragsbehoeften voorzien. Dit gemis heeft allerlei ziektes, vreemde gedragingen en verminkingen tot gevolg. Kippen leggen zowel in de legbatterij als in de alternatieve legbedrijven onnatuurlijk veel eieren, gemiddeld 300 per jaar. In de vrije natuur (kippen zijn overigens bosdieren) legt een kip in het voorjaar en in de late zomer een nest van 6 tot 10 eieren.

Transport en slacht
Na 10 tot 18 maanden is de legkip zo versleten dat haar eierproductie afneemt. Omdat zij niet geschikt is om als vleeskip afgemest te worden, wordt ze in Nederland aan de soepfabriek verkocht. De levensduur van een leghen is gemiddeld 14 maanden, terwijl kippen in de natuur 10 - 15 jaar kunnen worden.
'Soepkippen' hebben een beperkte economische waarde en er wordt daarom weinig zorg besteed aan het vangen, vervoeren en slachten. Ze worden met grote aantallen in kisten geduwd en daarna op transport gezet. Circa één op de drie kippen loopt hierdoor botbreuken en inwendige bloeduitstortingen op. Bij aankomst bij het slachthuis ligt ongeveer één procent van de dieren dood in de kratten. Na lange wachttijden bij het slachthuis worden ze omgekeerd aan haken opgehangen, en gedood door elektrocutie of verbloeding.

Welzijnskooi
Door de grote weerzin en de toenemende maatschappelijke druk tegen de legbatterij zint de pluimvee-industrie op alternatieven, die een goedkope productie combineren met een verbetering van het dierenwelzijn. Zo zal in 2012 in Europa de huidige legbatterij verboden zijn. Daarvoor in de plaats komt de zogenaamde 'welzijnskooi'. Dit is een mooie naam voor een systeem waarin in beperkte mate zitstokken en legnesten zijn aangebracht, maar waarin de dieren nauwelijks meer ruimte hebben dan in een legbatterijkooi. Welzijnskooien zijn dus geen wezenlijke verbetering.

Milieu & wereldvoedselverdeling
De eierindustrie heeft, zoals de gehele veeteelt, een verwoestende invloed op het milieu. Behalve verzuring en vergiftiging van het milieu door mestoverschotten worden er ook enorme hoeveelheden water en energie verbruikt. Er is bijvoorbeeld maar liefst 180 liter water nodig om één legbatterij-ei te verkrijgen. Bovendien ontstaat er per ei ongeveer 100 gram mest, wat neer komt op zo'n 1123 miljoen kilo mest per jaar. Deze mest bevat hoge concentraties cadmium, koper, zink, selenium, lood, arseen en andere zware metalen. Ter vergelijking: het produceren van dierlijk eiwit kost 15 keer zoveel water als het produceren van plantaardig eiwit.

Het massaal houden van dieren zorgt bovendien voor een scheve wereldvoedselverdeling. In de Europese Unie is er voor de huidige veestapel niet genoeg ruimte om voldoende veevoer te produceren. Drie-vierde van ons veevoer komt daarom uit landen buiten West-Europa, waar de lonen en kosten van landgebruik lager zijn en de ecologische gevolgen niet voelbaar zijn in eigen land. Schrijnend is dat de plaatselijke bevolking in die landen de grond beter zelf zou kunnen gebruiken om voedsel te verbouwen voor de eigen gemeenschap. Voor elke akker met dieren in Nederland zijn er 7 akkers in andere landen waarop het veevoer voor de Nederlandse dieren wordt verbouwd. Behalve dat er ethische bezwaren kleven aan het eten van een ei, is het ook voor de eigen gezondheid niet per definitie veilig. Naast de kans op besmetting met campylobacter en salmonella bevatten eieren ook het verboden antibioticum nicarbazin en wordt er kleurstof (canthaxantine) gebruikt om de dooier donkerder te kleuren.

Alternatieven
Het laten staan van eieren betekent absoluut geen groot verlies aan voedingselementen. Alle belangrijke voedingsstoffen in eieren zijn ook aanwezig in plantaardige voeding. Zoals de naam ei al zegt, bevat ei bijvoorbeeld eiwit, maar dit zit in grote hoeveelheden in plantaardige producten, en zelfs uitermate veel in soja (tofu en tempeh). Verder bevindt zich in ei een aantal vitamines en mineralen die net zo goed uit (groene) groenten kunnen worden gehaald. Wanneer men gevarieerd eet, zal men niets missen wat belangrijk is voor de gezondheid.

Tot slot
In dit stuk zijn bezwaren aan bod gekomen die kleven aan het gebruik van eieren. Deze bezwaren hebben vooral betrekking op het structureel uitbuiten en mishandelen van grote aantallen legkippen in de intensieve veehouderijen en ook de extensieve (biologische en b-d) veehouderijen. Ook het houden van een paar 'vrije' c.q. 'loslopende' kippen vinden wij een vorm van exploitatie. Deze kippen zijn net zo goed afhankelijk gemaakt van mensen en worden gezien en behandeld als eigendom van de mens, met alle nadelige gevolgen van dien voor het dier. Zelfs al zouden kippen vrij in de natuur rondlopen dan zouden mensen nog niet het recht hebben om eieren weg te pakken of de kippen te vangen voor consumptie. Wij streven naar een maatschappij zonder uitbuiting en onderdrukking van mens en dier. Help streven naar een dier, mens-, en milieuvriendelijke samenleving!
Dit artikel is een bewerking van de themabrochure "De kip achter het ei" van Wereld Veganisme Dag (WVD). Deze is te bestellen door F 1,70 (portokosten) over te maken op giro 8289417 o.v.v. brochure over eieren t.n.v. de Werkgroep WVD in Utrecht. Een vrijwillige bijdrage is zeer welkom.
De brochure is ook te vinden op onze website www.wereldveganismedag.nl. Voor meer informatie: Werkgroep WVD, Postbus 1332, 3500 BH Utrecht, 030-2763970, info@wereldveganismedag.nl.