Mag het een onsje minder?

Over 'mild' veganisme

door Frans Kets

Immorele beroepen
Aanleiding voor het schrijven van dit artikel is de bijdrage van Titus Rivas over immorele beroepen in het vorige nummer van 'Gezond Idee'. Voorbeelden van immorele beroepen zijn volgens Titus de slager, veehouder, stierenvechter en jager. Ze zijn natuurlijk met een oneindig aantal uit te breiden. Wat te denken bijvoorbeeld van melkboer, kaasmeisje, jockey en visser? We zijn er aan toe om hier over na te denken, volgens Titus. Op het gebied van mensenrechten is immers al zoveel bereikt, dat we hier alleen nog onderhoud moeten plegen. Het is nu de hoogste tijd om de energie te verschuiven in de richting van de dierenrechten. Dat Milosevic het levende bewijs is van het feit dat mensenrechten als thema nooit aan onze aandacht mogen ontsnappen wordt gemakshalve over het hoofd gezien. Dat de rechter, ook in Nederland, nog elke dag oordeelt over ernstige schendingen van mensenrechten ook.

Bovendien wordt immoreel handelen vooral uitgelegd als handelen dat het gedrag van sommige mensen meer kenmerkt dan het gedrag van anderen. Als idee natuurlijk aantrekkelijk, omdat het goed en slecht en vooral het trekken van scheidslijnen daartussen zo gemakkelijk hanteerbaar maakt. Als praktische richtsnoer echter in mijn ogen veel te absoluut. Het stimuleert tot het innemen van een wij-zij houding die zo kenmerkend is voor mensen met een zeer uitgesproken moreel oordeel. Deze houding leidt niet tot een ontmoeting, maar tot verwijdering. Elkaar begrijpen is alleen maar mogelijk wanneer je de ander in zijn mens-zijn volledig accepteert, ook wanneer ik veganist ben en de ander boer of zelfs jager. Tenzij de ander er natuurlijk absolute denkbeelden op na houdt die een ontmoeting onmogelijk maken.

Fabeltjes?
Mij komt een fabel van Aesopus in gedachten over twee mensen die zien dat een groot schip door de zee wordt opgeslokt, waarbij veel mensen jammerlijk om het leven komen. De één uit kritiek op God die zoiets gruwelijks laat gebeuren. De ander wijst hem daarbij op de mieren die hij zojuist heeft doodgetrapt en zegt: "Wie geeft jou het recht om daarover te oordelen?". Omgekeerd is deze fabel natuurlijk net zo leerzaam! Als ik iemand verwijt een mier dood te trappen, kan mij bijvoorbeeld verweten worden dat ik een groot huis heb laten bouwen waar weer zoveel vierkante meter natuur voor opgeofferd is.

Laten we deze denklijn even doortrekken. In het vorige nummer van Gezond Idee! stelden de kersverse bestuursleden zich voor. Charan, de nieuwe voorzitter blijkt een overtuigde veganist én een gepassioneerd motorrijder te zijn. Motorrijden maakt geen onderdeel uit van een milieubewuste levensstijl en bovendien moeten er wegen voor worden aangelegd waarop bosjes egels, dassen, eenden, meerkoeten en hazen sneuvelen. Suzan, hoofdredacteur en algemeen bestuurslid, reist met het vliegtuig naar India om de crème de la crème van de diervriendelijke scene te ontmoeten, de Jaina's. Ze geeft als het ware met de ene hand (een bijzonder lezenswaardig artikel over hun leefwijze in Gezond Idee!) wat ze met de andere hand verwoest. Hoeveel vogels hebben zich tegen het vliegtuig te pletter gevlogen? Zouden die vogels blij zijn geweest met haar bezoek aan de Jaina's? En het kroost dat achterbleef, nog te jong om zichzelf te redden, overgeleverd aan de hongersnood? Wie ben jij om te oordelen?

Moeten we hier niet de (wijze) les uittrekken dat het tijd wordt om ons oordeel als veganisten minder scherp naar voren te brengen in Gezond Idee!? Mensen die sympathiseren met het veganisme, maar hier niet volledig de consequenties uit (willen) trekken, zullen hierdoor uiteindelijk beter aansluiting kunnen vinden bij de doelstelling van de vereniging. Wanneer mensen bijvoorbeeld leren dat je kaas als voedingsbron helemaal niet nodig hebt, hoeft dat niet meteen te betekenen dat je kaas helemaal uit je menu moet schrappen. Misschien maak je die keuze op een gegeven moment wel, maar misschien ook niet. De dierenwereld is er al heel erg bij gebaat wanneer kaas als primaire voedingsbron wordt geschrapt en nog alleen wordt gebruikt als smaakmaker. Dat is toch de weg die de meeste 'echte' veganisten zijn gegaan, of niet soms? Het is natuurlijk een keuze om alleen een 'absoluut' concept uit te dragen als veganistenvereniging, maar ik heb de indruk dat een grote groep mensen graag handreikingen zou krijgen voor de tussenfasen. Uit de ledenenquête bleek immers dat veel leden na korte tijd weer afhaken. Er zijn met ander woorden te weinig 'blijvers'. Met die informatie moeten we als veganistenvereniging volgens mij iets doen.

Een gezond idee
Is het een 'gezond idee' om in de toekomst wat meer rekening te houden met mensen die het veganisme beschouwen als een interessante denkrichting, maar ook niet meer dan dat? Het moet toch mogelijk zijn om ook deze categorie wat sterker aan de vereniging te binden en te interesseren voor een diervriendelijke levenswijze? Een goed voorbeeld is het neutraal weergegeven duo-interview van Marlies de Jonge eveneens in het laatste nummer van Gezond Idee! Het is een interview met een vleeseter en een vegetariër. Dat stimuleert tot nadenken zonder te moraliseren. Is een reeks recepten onder de titel "Kaas, mag het een onsje minder?" dan een stap te ver? Of recepten in duo-vorm zoals het artikel van Marlies met aan de ene kant recepten met kaas als smaakmaker en aan de andere kant dezelfde of andere recepten zonder kaas, maar met zuivelvervangers. Ook dat zet aan tot nadenken en stimuleert wellicht tot het zetten van die definitieve stap. Hoe denken ander leden van de vereniging hierover?

Geen grammetje minder
(reactie op het stuk van Frans Kets)

Het is een hele tijd geleden dat ik zo verbaasd was over een stuk als over deze reactie van Frans Kets. Op een ietwat gênant overkomende (maar wellicht alleen grappig bedoelde) manier beweert hij volgens mij allerlei dingen die al in het artikel zelf uitdrukkelijk ontkracht zijn en speelt daarbij ook nog op de man (of op de vrouw, in het geval van Suzan). Verder lijkt hij heel gepassioneerd de strijd te willen aanbinden met een radicale verdediging van het ethische veganisme. Zodat vanzelf alleen nog zijn eigen, gematigdere aanpak over zou blijven. Nu ik van mijn verbazing bekomen ben wil ik zijn vraag toch graag beantwoorden: Nog geen grammetje minder zelfs! Geef mij maar een lekker scherp betoog. Hoewel er vanzelfsprekend altijd ruimte moet blijven voor gemakkelijker verteerbare hapjes.
Titus Rivas