De veganistische tuin het jaar rond

Door Harrie Wagemakers en Maria Evelein

TUIN 2001-2002
Het is nu winter, de meeste groeiprocessen staan stil en de bodem is bedekt met winterrogge, phacelia en stro. We oogsten pastinaken, veldsla en een aantal kruiden wanneer de kou rond het vriespunt blijft. In vorige artikelen hebben we beschreven hoe je met een mengcultuur het jaar rond kan tuinieren. We hebben aandacht gegeven aan de bodem, gewassenteelt, kruiden, bloemen en vormgeving. Een belangrijk onderdeel is nog niet beschreven, dat is de composthoop of het composteren.  

COMPOSTHOOP
In de composthoop vindt een omzettingsproces plaats van takken, afval van de tuin, strolagen, zeewierkalk, steenmeel en houtas. De vertering heeft allerlei activerende processen nodig om op gang te komen, daarbij horen warmte, luchtdoorstroming en vocht.

Voordat je aan een composthoop kunt beginnen, moet je uitkijken naar een geschikte plek, het liefst in de schaduw van 2,5m x 1m. Het is belangrijk om contact te houden met de aarde, bouw bijvoorbeeld de composthoop niet op een betonplaat, de sappen van de vertering vloeien dan weg en de verteringsbacterieën en compostwormen kunnen moeilijker hun weg vinden. Je maakt de plaats voor de composthoop vrij en stapelt dunne takken en twijgen tot een verende vorm van ongeveer 0,80m hoog. Als je graag een afgesloten vorm wilt, sla je om de 20 cm een wilgenstronkje in de grond en bouw je binnenin deze vorm op. De takken en twijgen (wilgen, berk, snoeihout) worden kruislings gestapeld, zodat er een evenwichtig en luchtig patroon ontstaat. Als test en om te ervaren hoe ver de verende massa al is gevorderd, kun je er even op dansen. Op deze verende massa leg je een laag stro, een laag aarde en deze wissel je een paar keer af. De basis is nu klaar, bovenop het bouwsel strooi je wat zeewierkalk en basaltmeel en wanneer het een droge tijd is, sproei je er een aantal gieters water over uit.

Om de composthoop goed in te zetten, is het van belang dat het tuinafval aan de buitenranden wordt gedeponeerd zodat de bovenkant vlak wordt opgebouwd. Wanneer er een laag van 30 cm is ontstaan, wordt deze weer bedekt met een laag stro. In deze laag ontstaat broei (warmte) en wordt het vocht beter opgenomen. Wanneer je een laag stro toevoegt, is het goed om er ook een beetje aarde bovenop te strooien. De hoop moet wel vochtig genoeg blijven. Dit kun je controleren door je hand in de composthoop te steken; wanneer deze warm en klam aanvoelt is het goed. In de zomer kun je rustig water over de hoop gieten. Om het omzettingsproces op gang te brengen en te houden, kun je regelmatig over de hoop urineren. Als de hoop goed is gestart, helpen de compostwormen mee; deze kun je op de natuurlijke manier laten komen of extra toevoegen.

SCULPTUUR ZONNEBLOEMEN, RANDEN EN BORDERS
In onze tuin voeg ik ook beeldende elementen toe. Tussen de verschillende groentebedden staan kleine wilgensculpturen. Elk jaar zijn deze sculpturen veranderd, je kunt ze snoeien, weer verder bouwen en laten verteren. Eén ervan is een met krulwilgen wild opgebouwde vorm met een ruige onderbegroeiing en bedoeld om gedeeltelijk te verteren. Dit jaar zijn er in deze vorm zonnebloemen en phacelia gegroeid. In de winter verteren deze tot compost en vormen een goede voedingsbodem voor het volgende jaar. De randen en borders van goudsbloemen, lupinen, afrikaantjes, borage, Mexicaanse zonnebloemen en paardenbloemen zijn een frisse afwisseling in de tuin. In de lente zorgen ze voor een duidelijk patroon, in de zomer voor geur en kleur, in de herfst voor zaden en thee en in de winter als bodembedekker en verteren ze mee in de tuin. De zaden kun je gedeeltelijk oogsten of ter plekke laten vallen. (Verrassend genoeg groeien verschillende planten onvermoeibaar door, dus wees alert). In de winter kun je af en toe wat oogsten, maar verder is het in de tuin rustig. Thuis zet je je werkplan weer uit, bekijkt zadenlijsten en bestelt zo in januari je zaden. De winter is echt een tijd die je tot inkeer laat komen. De tuin laat je dat dieper beleven.

BOEKVERMELDINGEN
Meine Mischkulturen Praxis - Margarethe Langerhorst (veganistisch)
Mischkultur im Gemüsebau - Jacobus Langerhorst (veganistisch)
Biologisch dynamisch tuinieren in de praktijk - Willy Schilthuis
Vrije leven - Louis Koning, Bert Zeijlstra
De kracht van kruiden - Anne McIntyre
The healing garden -Sue Winter

Voor een bezoek aan de tuin kun je in het voorjaar 2002 contact met ons opnemen. Adres: Maria Evelein en Harrie Wagemakers, Queridestraat 15, 3532 EA Utrecht, telefoon 030 2961858. Als je vragen hebt, kun je e-mailen naar mariaevelein@freeler.nl
Ter afsluiting wil ik melden dat het boeiend was de tuin in een aantal fasen te beschrijven en dat ik hoop dat de tuinliefhebber die veganistisch gaat tuinieren hieruit inspiratie haalt.