De veganist in den vreemde

Engeland

Door Billy

18 april 1998. Om me heen verdrongen zich duizenden mensen: jong, oud, hanenkammen, grijze krullen, kale koppen en alles er tussenin. Doc Martens stampten naast gympen en regenlaarzen. Qua uiterlijk konden hun eigenaren niet meer verschillen, maar over één ding waren ze het eens: Hillgrove Farm moest dicht! Sinds enkele tientallen jaren fokte boer Brown daar katten, die hij voor flink wat geld verkocht aan de vivisectie-industrie. Het bleek een meer lucratieve business dan de andere dieren die hij daarvoor gefokt had. Totdat de Engelse dierenrechtenbeweging achter zijn gruwelijke broodwinning kwam - en besloot dat daar een einde aan moest komen. Eerder was de beagle fokkerij Consort al door de dierenrechtenbeweging tot sluiten gedwongen, en nu was Hillgrove aan de beurt. Het geschreeuw van leuzen werd steeds luider en al gauw vlogen de eerste kluiten aarde, afkomstig van de omliggende velden, door de lucht. De politie was met man en macht uitgerukt en had de fokkerij als een fort beveiligd; compleet met een vier meter hoge muur van staalplaat die de hele fokkerij omsloot, een poort en wachttorens. Die dag werd het fort Hillgrove nog net niet, maar wel bijna, genomen. De campagne werd steeds groter, met als uiteindelijk resultaat de aankondiging in augustus 1999 op het nationale nieuws dat "een kattenfokkerij in het Zuiden van Engeland zijn deuren voorgoed gesloten had". De katten werden allemaal ter adoptie overgedragen aan de Britse dierenbescherming, en hadden in een mum van tijd nieuwe tehuizen gevonden. Sinds die dag zijn er nog veel meer campagnes van start gegaan - en gewonnen. Onder meer Shamrock Farm, een apenhandel/-fokkerij en Regal Rabbits, een konijnenfokkerij, die ook aan de vivisectie industrie leverden, hebben na korte, felle campagnes hun deuren voorgoed gesloten.

De verhuizing
Voordat ik, op de bovengenoemde gedenkwaardige datum naar Engeland verhuisde, was ik al een aantal jaren betrokken bij de Nederlandse dierenrechtenbeweging. Maar hoewel we zeker invloed hadden en mensen bewust maakten van dierenellende in binnen- en buitenland, bleef onze groep relatief klein, zeker vergeleken met de dierenrechtenbeweging in Engeland. Na een aantal bezoeken was ik zó onder de indruk van het aantal toegewijde activisten, de acties zelf, en het aantal mensen dat daarvoor kwam opdraven, dat ik besloot te verhuizen. Dat is inmiddels bijna vijf jaar geleden, en het bevalt me nog steeds prima!

Dierenrechten
Engeland heeft de naam een natie van dierenvrienden te zijn. Dat de dierenrechtenbeweging hier relatief groot en actief is, geeft ironisch genoeg aan dat die reputatie niet terecht is. Immers, als Engeland echt een natie van dierenvrienden zou zijn, dan zou er geen dierenrechtenbeweging nodig zijn om voor dieren op te komen. Op het moment probeert men er voor de zoveelste keer uit te komen of de vossenjacht nu wel of niet verboden moet worden. Hoewel het overgrote deel van de Engelse bevolking tegen de vossenjacht is, bestaat de minderheid van voorstanders deels uit rijke, machtige types, die al hun invloed en geld aanwenden om hun bloeddorstig tijdverdrijf te behouden. Wat de dierenrechtenbeweging hier, naar mijn mening, succesvol maakt, is dat er een doelwit gekozen wordt en er zoveel mogelijk onderzoek gedaan wordt naar de handel en wandel van dat bedrijf of die persoon. Daarop wordt dan een campagne ontwikkeld, waarbij niet alleen gekeken wordt naar de dierenmisbuiker, maar ook bedrijven of personen die diensten leveren of handel met hem drijven. Van de campagnes die er op het moment gevoerd worden, hebben er twee ook in Nederland bekendheid gekregen: 'Stop Huntingdon Animal Cruelty' (www.shac.net) en 'Save the Newchurch Guinea Pigs' (www.guineapigs.org.uk). Het gaat te ver om in dit stukje uitgebreid verslag te doen van het hoe en waarom van deze campagnes - ik heb de opdracht gekregen om binnen 1500 woorden te vertellen hoe het leven van een veganist in Engeland eruit ziet - dus als je meer wilt weten, raad ik je aan om deze twee Engelstalige sites eens te bezoeken.
Dat de dierenrechtenbeweging serieus wordt genomen, blijkt wel uit de maatregelen die de regering neemt om diermisbruikende bedrijven te beschermen. Grote geldbedragen worden uitgegeven aan het beveiligen en instandhouden van deze bedrijven, draconische wetten worden ingevoerd om hen te beschermen, en dierenrechtenactivisten krijgen gevangenisstraffen opgelegd voor zaken die niet-politieke daders een geldboete of iets dergelijks zouden opleveren. Het is inmiddels gebleken dat dit de dierenrechtenbeweging allesbehalve tegenhoudt.

Culinair Engeland binnen…
Behalve van de dierenrechtenbeweging, was ik ook meteen erg onder de indruk van hetgeen Engeland de veganist op culinair gebied heeft te bieden. Vooral op het gebied van 'namaakvlees' loopt Engeland zeker voor: 'spek', 'kip', 'kalkoen' en 'rund' zijn in praktisch elke natuurvoedingszaak te krijgen, evenals minstens een half dozijn verschillende merken worstjes, in net zoveel smaken. Ze hebben hier zelfs 'vissticks'! Ik zou uren door kunnen gaan met het beschrijven wat voor heerlijkheden 'mijn' vegetarische supermarkt, op vijf minuten fietsen afstand, allemaal niet verkoopt. Iets verder weg is zelfs een veganistische supermarkt! De eerste keren kon ik er niet over uit dat ik alles wat ik zag, zomaar, zonder het etiket te moeten lezen, in m'n mandje kon stoppen. (Unicorn, 89 Albany Road, Chorlton, Manchester, M21 0BN, Ph, 0161 861 0010). De winkel is een werknemerscoöperatie, dus niet een uitsluitend op winstbejag uit zijnde kapitalist. Ze hebben ook een website: www.unicorn-grocery.co.uk. 
Wat me wel opvalt, is dat er de laatste tijd steeds meer Nederlandse producten te koop zijn: notenwafels en chocopasta hoef ik niet meer mee terug te nemen van een bezoek aan Nederland. Ook Alpro en Provamel producten zijn hier volop te krijgen.
Ook in de meeste supermarkten is het voor veganisten niet al te moeilijk om te shoppen. Eén supermarkt, Co-op, deelt zelfs op de verpakkingen van eigen merk voedingsmiddelen mee of het geschikt is voor veganisten, en andere laten vaak in extra dikke letters weten of er dierlijke stoffen in een product zitten, als dat uit de ingrediëntenlijst niet meteen duidelijk wordt. Maar het allergemakkelijkst wordt de dagelijkse shop gemaakt door een handig klein boekje dat de Vegan Society - de Engelse veganistenvereniging - jaarlijks uitbrengt. De 'Vegan Shopper' bevat, behalve veel handige wetenswaardigheden, een uitgebreid overzicht van bijna alle veganistische producten die er maar te koop zijn. Shampoo nodig? Dan kijk je even of de supermarkt bij je om de hoek ook een veganistisch merk verkoopt. Wat lekkers gezien, maar de ingrediëntenlijst is een beetje twijfelachtig? Als je je Vegan Shopper bij je hebt, kun je meteen kijken of 't in je mandje kan - of dat je beter een alternatief kunt opzoeken.

…en buiten de deur
Bevatten de Engelse winkels genoeg om thuis lekkere, afwisselende maaltijden te koken, ook buiten de deur kunnen veganisten hier goed terecht voor een lekkere maaltijd. Een echte aanrader is 'Earth Café' in 'mijn' stad, Manchester (16-20 Turner Street, 0161 834 1996, www.earthcafe.co.uk). Niet alleen is, volgens hun zeggen, 95% van hun ingrediënten biologisch, praktisch alles is er ook veganistisch. Het enige niet-veganistische dat ik er ooit heb kunnen ontdekken is de koemelk in de koffie of thee, en vanzelfsprekend is daarvoor ook een soja alternatief verkrijgbaar. Behalve dat is het eten er ook uiterst goed binnen te houden, en een bewijs dat gezond niet altijd saai en slecht verteerbaar hoeft te zijn. Pasta's, salades, curries en een flink stuk chocoladetaart toe hebben mij al vaak een tevreden, volle buik bezorgd. Het enige dat ik op Earth Café heb aan te merken, zijn hun openingstijden. Wat mij betreft zouden ze wel later en in het weekend open mogen zijn, maar ik ben bang dat ik de kok(s) ook wat rust moet gunnen. Hetzelfde geldt voor vegetarische winkel/eetcafe 'On the Eighth Day', op het moment gevestigd in een bouwkeet naast de Student Union, op Oxford Street. Hoewel niet puur veganistisch, heeft 'On the Eighth Day' een ruim aanbod van veganistische snacks om mee te nemen, en veganistische opties in het café.

London
Natuurlijk hangt het er ook in Engeland enigszins vanaf waar je bent, of je een ruime keus hebt of dat het behelpen is. Als je in Engeland op vakantie wilt gaan, is het handig om een 'Vegetarian Britain', geschreven door Alex Bourke and Katrina Holland, op te pikken. Er staan honderden handige adressen in van plaatsen waar het voor zowel vegetariërs als veganisten goed eten, drinken, overnachten en shoppen is.
London is een waar paradijs voor veganisten. Er is zelfs zoveel keus dat deze stad zijn eigen gids heeft: 'Vegetarian London', geschreven door Alex Bourke en Jennifer Wharton. Eén echte aanrader voor goedkoop en lekker eten is het kleine Chinese restaurant 'Tai', 10 Greek Street, Soho, telefoon 0207 287 3730. Voor maar £5 kun je van het buffet zo vaak opscheppen als je wilt… en alles is veganistisch! 'Chi' in Covent Garden en 'CTJ' on Euston Road behoren tot dezelfde groep van restaurantjes. 'Chai', 236 Station Road, Edgeware, telefoon 0208 905 3033, is mij ook aangeraden als (bijna) 100% veganistisch, goed en goedkoop.

Al met al heeft Engeland, net als ieder ander land, z'n goede en minder goede kanten. Lekker eten, maar het klettert regelmatig van de regen. En ondanks een aantal geweldige overwinningen, gaat het verwerven van rechten voor dieren, en het stoppen van dierenmisbruik, ook hier tergend langzaam. Het is echter een land waarin ik me heel erg thuis voel en wat ik mezelf dan ook voorlopig niet zie verlaten.