Vegan gamers aan het woord

Gamen is een populaire hobby in Nederland. In veel videogames zit gesimuleerd geweld tegen mensen, maar ook tegen andere dieren. Wat is de filosofie hierachter? Is het onschuldige fantasie? Normaliseert het diergebruik? We vroegen 25 vegan gamers hoe ze hiermee omgaan.

Videogames zijn een populaire hobby in Nederland. Ongeveer een kwart van de Nederlanders gamet regelmatig. Onder jongeren is dit zelfs de helft. Al vanaf de eerste games in de jaren ’70 is er kritiek op geweld in sommige videogames. Met de jaren zijn games populairder geworden en, door technologische innovaties, ook realistischer. Daarmee is tevens de kritiek toegenomen. Nadat je in vechtspel Mortal Kombat een tegenstander in de ring hebt verslagen, dood je die op gruwelijke wijze. In Grand Theft Auto kun je in gestolen auto’s voetgangers omver rijden. Schietspel Call of Duty draait volledig om het neerschieten van mensen. Critici beweren dat gewelddadige games ook gewelddadig gedrag in het echte leven veroorzaken. Maar wetenschappers zijn daar nog niet over uit. 

De kritiek op geweld in videogames gaat meestal over gesimuleerde geweld tegen mensen. Toch bevatten veel games ook gesimuleerd geweld tegen andere dieren. In sommige spellen staat het zelfs centraal. In het eenvoudige spel Duck Hunt uit 1984 moet de speler eenden die opvliegen neerschieten. In Pokémon moet de speler dierachtige fantasiewezens vangen en met elkaar laten vechten. In veel andere games speelt geweld tegen dieren slechts een bijrol. In fantasy-games zoals Skyrim of Zelda is de speler een held die kwaadaardige schurken moet verslaan, maar die tussendoor ook kan jagen of vissen. In strategiespellen zoals Civilization moet de speler natuurlijke hulpbronnen verzamelen om zijn beschaving te laten floreren. Een klein deel daarvan is dierlijk (zoals paarden of “vee”).

Om erachter te komen hoe vegans met gesimuleerd geweld tegen dieren in videogames omgaan, gingen we op zoek naar vegan gamers die hun mening hierover wilden delen. We zetten online een korte vragenlijst uit, waarin we bijvoorbeeld vroegen wat voor games respondenten speelden, wat ze qua geweld tegen dieren tegenkwamen, en hoe ze daarmee omgingen. Er reageerden 25 vegan gamers. De meningen liepen behoorlijk uiteen. Dierenleed weerhoudt Sophie ervan sommige games te spelen, zoals Far Cry, waarin je onder andere moet jagen. Ook David vermijdt spellen waar dierenleed in zit: “Dat wil ik niet zien of simuleren. Dat is voor mij geen ontspanning meer.” Sander heeft geen moeite met geweld tegen dieren in videogames, omdat er geen echte dieren voor lijden. Die mening deelt Robin. Voor hem hoort het in sommige spellen, zoals ook geweld tegen mensen een onontkoombaar onderdeel van schietspellen is.

Sommige vegan gamers dagen zichzelf uit om games waar dierenleed in zit, toch zonder dierenleed uit te spelen. Zo heeft Bart in Civilization weleens geprobeerd een vegan land te leiden, dus zonder bijvoorbeeld gebruik te maken van paarden als “grondstof” voor militaire eenheden. Ook Beau speelt games op die manier: “Als het niet nodig is om verder te komen in de game, probeer ik het helemaal te vermijden. Ook in games zijn blije dieren het leukst,” grapt ze. Joy vermijdt dierenleed in games eveneens, bijvoorbeeld door haar personage plantaardig te laten eten, desnoods met cheats. Thijmen gaat een stap verder en gebruikt zogenaamde mods om de game Minecraft aan te passen: “Zodat het mogelijk is om niet afhankelijk te zijn van dierlijke uitbuiting.”

Sommige vegan gamers hebben er minder moeite mee en vinden gesimuleerd geweld iets heel anders dan écht geweld. “Ik zou ook nooit een mens vermoorden,” vertelt Fabian, “terwijl ik in Skyrim daar heel achteloos mee omga.” Zulke spelers zien fictioneel geweld in games als het ware als een acceptabele uitlaatklep. Toch zeggen veel vegan gamers dat ze minder plezier beleven aan spelelementen met gesimuleerd geweld tegen dieren dan tegen andere mensen. Daarbij wordt door meerdere gamers opgemerkt dat hoe realistischer een game is, hoe meer moeite ze daarmee hebben. Luke speelt vooral cosy games, ook daar komt soms dierenuitbuiting in voor. “Hoe verder het weg staat van de realiteit, hoe groter de kans dat ik het speel,” vertelt ze.

Bij games die zich in het verleden afspelen hebben sommige vegan gamers ook meer begrip voor gesimuleerd dierenleed. In de realistische cowboy-game Red Dead Redemption rijdt het hoofdpersonage paard, iets wat in die tijd heel gebruikelijk was. Willie speelt onder andere roleplaying games die zich afspelen in het verleden: “De omstandigheden in de gamewereld kunnen zo anders zijn dat ik niet ons 21e-eeuwse morele kompas op zo’n wereld kan projecteren.” Thijn sluit zich hierbij aan: “In historische games zoals Assassin’s Creed speel je hoe de gang van zaken vroeger was: geweld tegen dieren was iets alledaags.” Dat weglaten zou dus een vorm van geschiedenisvervalsing zijn.

Een specifiek punt waar de vegan gamers het niet over eens zijn, zijn boerderijsimulaties: zijn die extra erg of juist niet? Stardew Valley is een bekende: je onderhoudt er een boerderij waar je gewassen teelt, maar ook koeien houdt voor melk of varkens voor truffels. De sfeer is heel vrolijk en de digitale dieren hoeven nooit naar de slacht. “Binnen de context van het spel zijn de dieren blij,” vertelt Kwintijn, “Daardoor heb ik er emotioneel geen last van, terwijl ik het in de echte wereld afschuwelijk vind.” Robin sluit zich hierbij aan: “De gameplay is leuk en ik bedenk me dat het maar pixels zijn.” Toch heeft ze er ergens ook wel moeite mee: “Ik denk wel veel na over hoe genormaliseerd deze praktijken zijn.” Ook Elena vindt dit type games confronterend, “Veel mensen die het spelen, verzorgen in het spel hun dieren goed, maar in het echte leven eten ze dode dieren en hebben ze niet door hoe die op hun bord belanden. Dit soort spellen helpt niet die cognitieve dissonantie te doorbreken.”

Van het serieuze Red Dead Redemption tot het schattige Stardew Valley, in veel games kun je vissen. Meestal niet als hoofddoel, maar als geïntegreerde “minigame”. Kjell ergert zich daaraan: “Vissen wordt neergezet als ontspannen activiteit en je wordt er vaak voor beloond. Maar er wordt niet belicht dat je een vis dood moet maken als je hem uit het water haalt.” In plaats daarvan belandt een gevangen vis “magisch” bij de spullen die het hoofdpersonage bij zich draagt. “Door niet het hele verhaal in beeld te brengen wordt vissen geromantiseerd en genormaliseerd.”

Hoewel sommige vegan gamers dus wel bepaalde spellen vermijden, zal geen van hen stellen dat games met gesimuleerd dierenleed niet vegan zijn. “Dieren in games zijn digitale versies,” concludeert Michael, “Je ziet duidelijk dat er geen échte ziel, karakter of emotie in zit. Dat is in werkelijkheid natuurlijk heel anders.” Ook Pam heeft veel van de twijfels die de anderen hebben: “Ik heb zelfs gezocht naar open-world games zonder wreedheid naar andere mensen of dieren, maar die zijn er niet. Dat dat geen gat in de markt is?!” Voorlopig blijft ze games met gesimuleerd dierenleed spelen. “Maar ik mis wel echt een vegan-friendly game.” Jij ook?

Tekening door Anouk Willems.