Vaccins beschermen tegen infectieziekten zoals polio, de bof en kinkhoest. Een vaccin is vaak verzwakt of inactief virus dat zorgt dat je lichaam afweerstoffen maakt ten een bepaalde ziekte, waardoor je voor een bepaalde tijd beschermt bent. Momenteel zijn er nog geen vaccins beschikbaar die helemaal vrij zijn van diergebruik, je kunt dus niet kiezen voor een vegan vaccin.

Wat zijn vaccins?

Vaccins beschermen tegen infectieziekten zoals polio, de bof en kinkhoest. Dat werkt als volgt. In een vaccin zit verzwakt of dood (ook wel geïnactiveerd) virus, dit zorgt ervoor dat je lichaam denkt dat het geïnfecteerd is. Je lichaam maakt vervolgens afweerstoffen aan tegen de infectieziekte, waardoor je voor korte of langere tijd beschermd bent tegen deze ziekte. Aan vaccins worden soms hulpstoffen toegevoegd om te zorgen dat je lichaam nog meer afweerstoffen aan gaat maken.1 In Nederland is er een rijksvaccinatieprogramma voor kinderen dat door de overheid wordt georganiseerd. Op de website Rijksvaccinatieprogramma.nl kun je precies zien welke vaccins wanneer worden gegeven. Deelname aan het rijksvaccinatieprogramma is overigens niet verplicht. Voor volwassenen wordt in sommige gevallen aangeraden om extra vaccins te nemen, bijvoorbeeld als je een risicoberoep uitoefent of naar bepaalde landen wilt reizen.2

Vaccins en diergebruik

Vroeger werden vaccins geproduceerd met behulp van (lichaamsdelen van) dieren. Niercellen van apen werden bijvoorbeeld gebruikt om het poliovirus op te laten groeien. Inmiddels zijn deze dieren vervangen door continue cellijnen. Dat is een cellijn die je als het ware steeds weer kunt kopiëren, er wordt dus geen dier meer voor gebruikt.3 Voor sommige vaccins worden nog wel (cellen van) embryo’s uit kippeneieren gebruikt (griepvaccins, gele koorts, BMR). De vaccins worden gezuiverd, waardoor er vrijwel geen ei meer in het vaccin zit.4

Om de veiligheid en werkzaamheid van vaccins te testen, worden proeven gedaan, zowel dierproeven als in-vitro proeven. Het aantal dierproeven dat hiervoor gedaan wordt, is al sterk afgenomen. De overheid heeft als doel gesteld deze dierproeven uit te faseren, zodat ze in 2025 niet meer gedaan worden.5

Zijn vaccins vegan?

Vaccins zijn (nog) niet dierproefvrij en het productieproces is niet altijd vrij van dierlijke ingrediënten. Momenteel zijn er nog geen vaccins beschikbaar die helemaal vrij zijn van diergebruik, je kunt dus niet kiezen voor een vegan vaccin. Dit maakt vaccins een moeilijke kwestie voor veganisten.

De definitie van veganisme is: “Veganisme is een levenswijze waarbij – voor zover praktisch haalbaar – wordt afgezien van alle vormen van exploitatie van, en wreedheid naar, dieren voor eten, kleding of andere doeleinden.”

Het veganisme laat dus de ruimte om toch te kiezen voor een niet veganistisch product wanneer het niet mogelijk is om voor een alternatief te kiezen, en het ook noodzakelijk is. Niet vaccineren kan voor grote gezondheidsproblemen zorgen, niet alleen voor jezelf, maar ook voor anderen. Als te weinig mensen vaccineren, kan de groepsimmuniteit in gevaar komen, waardoor epidemieën van infectieziekten weer terug kunnen komen. Als je ziek wordt, zul je bovendien nog meer medicatie nodig hebben, die ook op dieren getest zijn en mogelijk dierlijke bestanddelen bevatten.

Vaccins zijn dus een van de uitzonderingssituaties waarbij het noodzakelijk is, en er geen vegan alternatieven beschikbaar zijn. Al kan iedere veganist zijn eigen afweging hierin maken. Wel kunnen veganisten hun best doen om te zorgen voor een vraag naar vegan alternatieven, door ernaar te vragen bij de apotheek en huisarts.

Bronnen

Eerste versie geschreven door Anne van Veen, PhD-kandidaat aan het Freudenthal instituut van de Utrecht University met PhD-onderwerp: “The history of the public debate on animal testing and alternatives in the Netherlands (1950-2016)”.

  1. Wat zit er in vaccins – Rijksvaccinatieprogramma
  2. Vaccinaties – RIVM
  3. Vaccines and animal cell technology – ACTIP
  4. What Vaccines Are Safe for People Allergic to Eggs? – Very Well Health
  5. NCad advies Transitie naar proefdiervrij onderzoek – Nationaal Comité advies dierproevenbeleid, 15 december 2016